Μετασυντακτικές Δομές.

Μετασυντακτικές Δομές

Νίκος Λυγερός

Κανείς δεν μπορούσε να υπολογίσει όλες τις διακλαδώσεις. Κι όμως ο υπολογισμός έπρεπε να γίνει. Τουλάχιστον για μια πρώτη εκτίμηση. Έτσι επιλέχτηκε η σκέψη αντί της γλώσσας. Είχαν βέβαια όλοι διαβάσει γλωσσολογία. Αλλά ποιος από όλους αυτούς τολμούσε να περάσει στη σκέψη; Λες και τα συμπεράσματα ήταν κλειστά. Ενώ ο κόσμος ήταν μια ανοιχτή δομή. Η σημειωτική ήταν όντως μια πρώτη προσέγγιση. Μετά από το έργο του Peirce, υπήρχε συνέχεια. Αυτό το είχε αποδείξει ο Eco σε όσους μπορούσαν να τον διαβάσουν. Από την άλλη πλευρά ήταν και η προσέγγιση του Chomsky. Όλα αυτά ήταν ταυτόχρονα στο μυαλό τους από καιρό. Το πρόβλημα ήταν η σύνθεση. Άλλοι προτιμούσαν τη γλώσσα κι άλλοι τη σκέψη. Είχε έρθει η ώρα της νοημοσύνης. Κι έπρεπε να ήταν ακραία. Για να γίνει το υπερβολικό, αλήθεια. Η θεωρία αυτομάτων ήταν ισχυρή, αλλά δεν μπορούσε να εξηγήσει τα πάντα. Η συστημική είχε αγγίξει τα όριά της εδώ και δεκαετίες. Ενώ τα δυναμικά συστήματα ήταν όλο και πιο ανθεκτικά. Ακόμα κι εκεί που δεν το περίμενε κανείς. Μακράν ισορροπίας. Για ν’ απελευθερωθούν από το δόγμα της θερμοδυναμικής. Διότι εκεί υπήρχε και δημιουργικότητα. G – factor. Άλλη μια προσέγγιση. Αυτή τη φορά αφορούσε τον πυρήνα της σκέψης και της γλώσσας. Η θεωρία του Spearman είχε στόχο τη νοημοσύνη. Δίχως συμβατικά όρια. Μόνο και μόνο για το αληθές. Στο κάτω - κάτω της γραφής αφού ήταν η κοινή τομή. Γιατί να μη γίνει κόμβος καινοτομίας; G-test. Για την υλοποίηση της ακραίας ψυχομετρικής. Δεν αφορούσε πια άτομα της διαφοράς που δεν έχουν τίποτα άλλο. Αλλά καταστάσεις πέρα από τα όρια της κατανόησης. Γι’ αυτόν το λόγο η επινόηση ήταν απαραίτητη. Οι επαφές είχαν γίνει. Αλλά η ουσία εμφανίστηκε με τις σχέσεις. Η μέτρηση δεν επαρκούσε. Και το μοντέλο ήταν διαφορετικό. MIND. Ο λόγος ήταν απλός αφού το έργο δημιουργούσε το ον. Οι Μετασυντακτικές δομές άρχισαν με αυτόν τον τρόπο. Νευροφιλοσοφία Μετά το Tractatus Logico-Philosophicus, υπήρχε μέλλον. Ο Wittgenstein το είχε ζήσει. Ό,τι και να έλεγε ο Russell. Το θέμα ήταν ποιος το ήξερε. Έτσι είχε γίνει και με τον Carroll αλλά όλοι κοίταζαν την Αλίκη. Θα έπρεπε να είχαν ενσωματώσει μερικά κριτήρια του Popper. Είχε προσπαθήσει ο Kuhn. Και μερικά θέματα είχαν νόημα. Το παίγνιο άλλαξε μορφή με τον Lakatos. Αλλά ποιος έπιασε τον Feyerabend. Δίχως να εκφυλίσει τη σκέψη του. Βέβαια βοήθησε ο Polya όμως η ανακάλυψη παρέμεινε αποκάλυψη. Serendipity. Ο εγκέφαλος ήταν πάντα ένα μαύρο κουτί. Λες και ήταν η μόνη απάντηση στην απαίτηση: «Ζωγράφισέ μου έναν εγκέφαλο» Μόνο που δεν υπήρχε Μικρός Πρίγκιπας να το αποδεχθεί. Η φιλοσοφία δυσκολευόταν. Σκέφτηκε μια στιγμή την ψυχολογία. Όμως κατάλαβε ότι ήταν αδιέξοδο. Έπρεπε να σκεφτούν εκτός κουτιού. Γιατί δεν ήταν όλα μαύρα. Υπήρχαν και τα λευκά. Υπήρχε και το σκάκι που ζούσε εδώ και αιώνες. Δεν ήταν τυχαίο. Ήταν θέμα ανάγκης. Κι η ανάγκη δημιούργησε. Το πολεμικό εργαλείο είχε μετατραπεί σε όργανο νοημοσύνης. Δεν ήταν μόνο η Στρατηγική. Η Χρονοστρατηγική διαπερνούσε όλη τη σκακιέρα. Ακόμα κι αν ήταν σπάνιοι όσοι το έβλεπαν. Ολιστική προσέγγιση. Είχε φτάσει στα όριά της η ανάλυση. Έπρεπε να τη συμπληρώσει η σύνθεση. Ήταν απαραίτητο. Λόγω ανάδρασης. Πέρα από τη μηχανή του Turing έπαιζε πια η μηχανή του Wiener. Η νευροφιλοσοφία ήταν μια απαίτηση. Έπρεπε να θεωρήσει τις μετασυντακτικές δομές. Αλλιώς το αόρατό τους δεν επέτρεπε την ανάλυση της φιλοσοφίας. Χρειαζόταν η σύνθεση της νευροφιλοσοφίας. Δεν ήταν πια επιστημολογία. Με την έννοια επιστήμης για την επιστήμη. Αλλά δράση της νοημοσύνης ως συνείδηση. Συνειδητοποιημένη εμπάθεια Με την γνήσια εμπάθεια την ετυμολογική άρχισε η ανάδραση. Δεν υπήρχε πια διαμάχη μεταξύ σκέψης και γνώσης. Ο σκοπός ήταν ο πυρήνας και αυτός ήταν η νοημοσύνη. Αυτή η απαγορευμένη έννοια για την κοινωνία. Και τόσο απαραίτητη για την Ανθρωπότητα. Ήμασταν ήδη πέρα από τα προβλήματα της κλίμακας Stanford-Binet, Raven, Cattell, Wechsler. Ήταν μόνο εργαλεία. Το έργο που δημιουργεί το ον άρχισε με τον Terman. Οι τερμίτες ζούσαν. Και αυτό από μόνο του ήταν μια καινοτομία. Συνειδητοποιημένη εμπάθεια. Αγάπη για την Ανθρωπότητα. Αλτρουισμός της νοημοσύνης. Αξίες της κενότητας. Οι ανύπαρκτοι άνθρωποι υπήρχαν περισσότερο απ’ ό,τι νόμιζαν τα άτομα. Το πρόβλημά τους δεν ήταν λοιπόν η επίλυση. Αυτό είχε γίνει από την αρχή. Από τον θάνατό του δηλαδή. Η ταξινόμηση ήταν διαφορετική. Δεν ακολουθούσε μια συμβατική ιεραρχία. Δεν θα είχε νόημα. Ήταν υπερβολική. Με σύνολα μερικής διάταξης. Λόγω διακλαδώσεων. Και αυτό δεν μπορούσε να μετρηθεί με κλασικούς τρόπους. Δεν είχε σημασία. Δεν ήταν ανάγκη να αποδείξουν ότι ζούσαν. Το ήξεραν. Και οι άλλοι θα το μάθαιναν μετά. Κι αν το μετά δεν επαρκούσε θα ερχόταν οι επόμενοι. Αφού οι προηγούμενοι ήταν ανίκανοι. Γρήγορα η έννοια του ψηφιδωτού αποκτούσε τα στοιχεία της. Εκ φύσης, οι αναλύσεις ήταν καταδικασμένες. Μικρό-τοπική, τοπική, ολική. Χρειαζόταν άλλες απεικονίσεις. Και η μορφοκλασματική ανάλυση ήταν μόνο το πρώτο στάδιο. Τα αρχικά βήματα. Όχι το άλμα. Γι’ αυτό η κυβερνητική ήταν ανεπαρκής για τέτοιες οντότητες. Δίχως οντολογία. Μόνο με τελεολογία. Δίχως παρόν. Μόνο με παρελθόν και μέλλον. Ήταν οι δεσμοί της θεωρίας. Σπορά και διασπορά στον Χρόνο. Δίχως σκέψη, δίχως γλώσσα Δίχως σκέψη, δίχως γλώσσα. Μόνο με νοημοσύνη. Τότε ήταν απαραίτητη η μνήμη. Για να διαχωρίζουν το παρελθόν από το μέλλον. Μνήμη μέλλοντος. Για να διακρίνουν το εγκλωβισμένο μέλλον μέσα στο παρελθόν. Η μνήμη ως κομμάτι της Ανθρωπότητας μέσα στη νοημοσύνη. Και η διαχείρισή της. Η πρώτη κρίση. Εμβυθισμένη νοημοσύνη μέσα στην Ανθρωπότητα. Ψηφίδα μέσα στο ψηφιδωτό. Νέα μοναδολογία. Η ψηφίδα είναι η μονάδα. Ψηφιδολογία. Χρονική τιμή. Χρονοστρατηγική. Μαθαίνεις πώς να μαθαίνεις. Για ν’ αρχίσεις να μαθαίνεις. Μάθημα ζωής. Ζωή μαθήματος. Οι μετακανόνες πριν τους κανόνες. Για να είναι έτοιμο το μετά πριν το πριν. Και το πριν μετά το μετά. Μετετοιμασία. Προετοιμασία. Διαδικασία αναγνώρισης της γνώσης. Για να υπάρξει γνώση. Ποιος μπορούσε να πιστέψει ότι υπήρχαν τέτοιοι άνθρωποι; Άνθρωποι που παρακολουθούσαν πριν ακολουθήσουν. Κανείς. Τουλάχιστον κανένα άτομο. Γιατί ήταν αδιανόητο. Ήταν ταυτόχωρα παρελθόν και μέλλον. Κράμα ιστορίας και στρατηγικής. Χρονάνθρωποι. Η σκέψη και η γλώσσα ήταν επεκτάσεις. Η πηγή ήταν η νοημοσύνη. Άλλης μορφής. Συμπυκνωμένη ενέργεια. Δίχως ύλη. Δίχως πρόγραμμα. Αυτοδημιούργητα. Αυτό σκέφτηκε ότι είπε. Αυτό είπε η σκέψη. Νους. Νοητική Επανάσταση Έτσι είχε αρχίσει ο πόλεμος των εγκεφάλων. Μετά την ανάσταση. Ανατροφοδότηση του πίνακα. Δίχως νέες εντολές. Γενικευμένος αλτρουισμός. Θεωρία νοητικών σχημάτων. Οι κοινωνίες μισούσαν τα βιβλία. Προσπαθούσαν να εκφυλίσουν και το διαδίκτυο. Θεωρούσαν ότι οι βιβλιοθήκες ήταν οίκοι ανοχής. Κι αποφάσισαν να τις απαγορεύσουν. Έτσι έγιναν παράνομες. Γιατί οι άνθρωποι δεν άντεχαν αυτόν το νόμο. Δεν ήταν ανθρώπινος και τον απέρριψαν. Όμως τα συστήματα προσπαθούσαν να τον επιβάλλουν παντού. Κι όταν έπιαναν έναν άνθρωπο να διαβάζει του έκαναν πλύση εγκεφάλου. Του αφαιρούσαν τη μνήμη. Για να ξεχάσει τα πάντα. Έχανε τα λόγια, έχανε τις σκέψεις του. Και στιγμάτιζε τη νοημοσύνη του για να μην μπορεί να ξαναδιαβάζει. Νοοκτονία. Ένα νέο έγκλημα κατά της Ανθρωπότητας. Στην αρχή ακολούθησαν τις φάσεις που είχε περιγράψει ο Stanton. Μόνο που δεν υπήρχε ακόμα κάποιος σαν τον Lemkin. Οι άνθρωποι ξαφνιάστηκαν από αυτή την απόφαση. Και στη συνέχεια από τις καταδίκες Τουλάχιστον αυτοί που το αντιλήφθηκαν. Γιατί οι περισσότεροι μετατράπηκαν σε θύματα. Ελάχιστοι ήταν αυτοί που άντεξαν. Και οι κοινωνίες τους ονόμασαν τέρατα. Σαν τους σελιδοδείκτες ζούσαν ανάμεσα στα βιβλία από την αρχή. Ήξεραν μάλιστα και να τα δημιουργούν. Διάβαζαν τους νεκρούς και έγραφαν για τους αγέννητους. Ήταν αυτοί που δεν υπήρχαν στο παρελθόν. Ενώ ήταν αυτοί που θα υπάρχουν στο μέλλον. Η νοοκτονία δεν ήταν ένας πόλεμος. Ήταν σαν την γενοκτονία μια συστηματική καταστροφή. Στην αρχή τα συστήματα απαγόρευσαν τους εκδότες. Ήταν πιο εύκολο από τους συγγραφείς. Έτσι οι τελευταίοι δεν μπορούσαν πια να εκδώσουν τα βιβλία τους. Ήθελαν τα συστήματα να εκφυλίσουν ακόμα και τη συγγραφή. Άφησαν τις εφημερίδες και τα περιοδικά για να μη γίνουν αντιληπτοί. Όμως στις φυλλάδες πλήρωναν ήδη ραγιάδες για να καταδικάσουν τα βιβλία. Χρησιμοποιούσαν τη λέξη βιβλιογραφία σαν την πορνογραφία. Και τα άτομα που ακολουθούσαν μόνο το πρέπει, το ενίσχυσαν. Το βιβλίο είχε γίνει χυδαίο κι η ανάγνωση αισχρή. Οι κατάδικοι του έργου Σε αυτό το νέο πλαίσιο, κυριαρχούσε η καθημερινότητα. Κανείς πια δεν έγραφε για το παρελθόν. Τουλάχιστον στις κοινωνίες. Υπήρχαν μόνο εφημερίδες και μιλούσαν αποκλειστικά για τις ημέρες. Σιγά σιγά, χωρίς να γίνει αντιληπτό έγραφαν τα ίδια. Και οι εφημερίδες κατέληξαν να είναι μία. Η επίσημη εφημερίδα της κυβέρνησης. Όλες οι άλλες με την πάροδο του χρόνου είχαν κλείσει. Διότι πόσες φορές να αγοράσεις τα ίδια νέα; Η καθημερινότητα είχε μετατραπεί σε αιωνιότητα. Γιατί η ίδια η μέρα ήταν πια αθάνατη. Κάθε ημέρα ήταν η ίδια ημέρα. Το σύστημα το είχε χρησιμοποιήσει για να καθορίσει την πολιτική του. Η αλλαγή ήταν καλή, αν ήταν η ίδια. Τα βιβλία είχαν κυριολεκτικά εξαφανιστεί από τις αγορές. Δεν υπήρχε πια πεδίο σύγκρισης της διαφορετικότητας. Όλα ήταν ίδια. Πάντα. Δίχως βιβλία, το παρελθόν και το μέλλον ήταν άχρηστα. Μόνο και μόνο η αναφορά σε εργογραφία ήταν καταδικαστέα. Δεν υπήρχαν πια φύλλα. Μόνο μια σελίδα. Μια ιστοσελίδα μάλιστα. Η επίσημη της κυβέρνησης. Είχαν ακολουθήσει τα αυταρχικά συστήματα. Το κενό ήταν η οδός της ευτυχίας. Τα άτομα ήταν ευτυχισμένα. Δεν υπήρχε πια κανείς να τα προβληματίσει, να τα βάλει σε σκέψεις. Κανείς δεν έβγαζε γλώσσα. Είχαν εξαφανιστεί και τα λογοπαίγνια. Κάθε λέξη ήταν μονοσήμαντη. Καθώς τα λεξικά ήταν βιβλία και μάλιστα χρηστικά είχαν αποσυρθεί. Όσο για τις εγκυκλοπαίδειες, η κατοχή τους και μόνο αποτελούσε αίτιο θανατικής ποινής. Δεν φαινόταν τίποτα άλλο στον ορίζοντα. Άλλωστε αυτός σταματούσε στο τέλος της ημέρας. Δεν μπορούσε να πάει πιο πέρα. Ήταν το τελικό του όριο. Η νύχτα είχε πέσει πάνω στην Ανθρωπότητα. Οι κοινωνίες είχαν βρει ένα μέσον για να την αφοπλίσουν. Για να την εξουδετερώσουν. Για να την αφανίσουν. Τότε φάνηκε η αντίσταση. Τα τέρατα απέκτησαν μια αποστολή. Θα ήταν τα απαγορευμένα βιβλία. Μνημοτεχνικοί Κώδικες Η βιβλιοφορία άρχισε ως κίνημα κι έγινε πορεία. Τα τέρατα δεν ζούσαν μέσα στις κοινωνίες. Τους απασχολούσε αποκλειστικά η Ανθρωπότητα. Ήταν ήδη μετετοιμασμένα. Και δεν είχαν καμιά δυσκολία για να μπουν στην αντίσταση. Άρχισαν έναν κλεφτοπόλεμο. Πήγαιναν σε διάφορους θεσμούς με τα βιβλία τους. Έβγαζαν φωτογραφίες κρατώντας τα βιβλία τους. Κι ανέβαζαν τις φωτογραφίες σε διάφορες ιστοσελίδες. Σιγά σιγά ακολούθησαν αυτό το παράδειγμα όλοι όσοι ζούσαν ελεύθεροι. Σε όλα τα κατεχόμενα μέρη από τις κοινωνίες, έβαζαν το στίγμα τους. Αυτή η αποστολή γέννησε ανάλογες και περισσότερες. Γιατί με την απαγόρευση των βιβλίων οι άνθρωποι είδαν την αξία τους. Έτσι έγιναν οι άνθρωποι των βιβλίων. Τότε τα τέρατα πήραν τις εγκυκλοπαίδειες. Πολυκυκλοπαίδεια. Αυτό πόνεσε το σύστημα. Δεν είχε υπολογίσει καμία αντίσταση. Ακόμα και τα τέρατα τα έβλεπε σαν μοναχούς, ακίνδυνους. Λόγω απομόνωσης. Δεν είχε προβλέψει ότι υπήρχαν μοναχοί πολεμιστές. Ο πόλεμος των εγκεφάλων είχε αλλάξει φάση. Οι αθώοι είχαν πια τους Δίκαιους. Οι άνθρωποι μάθαιναν για τα τέρατα. Και οι αποστολές ήταν πράξεις. Παράνομα βέβαια, άνοιξαν τυπογραφεία. Δεν περνούσαν πια από εκδότες που ήταν στόχοι. Ο συγγραφέας πήγαινε το έργο του στο τυπογραφείο. Η επίσημη εφημερίδα αναγκάστηκε ν' αλλάξει. Ήταν η πρώτη της ήττα. Έβγαλε νέους απαγορευτικούς νόμους. Αλλά η επανάσταση δεν ήταν τοπική. Η ιστορία της ακολουθούσε άλλα σχήματα. Ακολουθία του Hofstadter αφού η Fibonacci ήταν προβλέψιμη. Η νοημοσύνη δημιουργούσε μέσω του Χρόνου αντίσταση στο χώρο. Δεν προσπαθούσε να κυριαρχήσει. Κρατούσε σημεία του χώρου και τα μετέτρεπε σε κόμβους. Στην συνέχεια τα τέρατα με τους δεσμούς έπλεκαν. Έτσι οι υπερχορδές άλλαξαν τις διακλαδώσεις. Η ολιστική προσέγγιση δεν επέτρεψε στο σύστημα να είναι παντού. Γιατί το σύστημα δεν ήταν πλήρες. Θεώρημα του Gödel. Νοητικά η αντίσταση αξιοποίησε το θεώρημα Banach - Tarski. Έτσι τα βιβλία πολλαπλασιάστηκαν σαν τα ψάρια του ωκεανού. Ίσως Χρειάστηκε Θαύμα Υπέρ Σκέψης. Τάδε έφη το βιβλίο. Για το έργο (opus) του Ν.Λυγερού πατήστε εδώ. Σχετικές πληροφορίες: Σημειωτική Peirce Eco Chomsky Θεωρία αυτομάτων Θερμοδυναμική G-Factor Spearman Tractatus Logico-Philosophicus Wittgenstein Russell Caroll Popper Kuhn Lakatos Feyerabend Polya Serendipity Χρονοστρατηγική Μηχανή Turing Μηχανή Wiener Νευροφιλοσοφία Εμπάθεια Stanford binet Raven  Terman-Termites Stanton Lemkin Hofstadter Fibonacci Θεώρημα του Gödel Θεώρημα Banach-Tarski

Συνέντευξη του Ν.Λυγερού στην εκπομπή "Καλή σας μέρα". Ρικ 1, 3-11-2014. (Απομαγνητοφώνηση και βίντεο).

Ο δημοσιογράφος: -Καλημέρα σας.

Ν.Λυγερός: -Καλημέρα σας.

Η δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη;

Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ'όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι που δεν πρέπει να ξεχάσουμε είναι οτι απο τους πρώτους επιστήμονες είχαμε ιερείς. Και στον τομέα τον πιό αφαιρετικό που είναι τα μαθηματικά. Δηλαδή έχουμε ονόματα όπως είναι ο Fermat, όπως είναι ο Mersenne, που προήλθαν απο τη θρησκεία και συνέχισαν βέβαια να είναι σ'αυτό το πλαίσιο. Γιατί μέσω της θρησκείας μαθαίνει κάποιος πολύ γρήγορα το θέμα της πληρότητας, το θέμα της τελειότητας, και συμβαδίζει πολύ καλά με τα μαθηματικά. Επιπλέον επειδή οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ασχολούνται με μαθηματικά δε βλέπουν αν υπάρχει σύγκρουση με την θρησκεία. Τώρα όσο αφορά τις επιστήμες νομίζω οτι αυτό είναι το πιό σοβαρό δίλημμα: μερικές φορές έχουμε ανθρώπους που διαβάζουν κυριολεκτικά ένα κείμενο, κι άλλοι το διαβάζουν μεταφορικά. Θα ήθελα να επισημάνω έναν άλλο τομέα που είναι πιο απλός. Ο Schliemann όταν διάβαζε την Ιλιάδα όλοι του έλεγαν οτι απλώς είναι ένα μυθιστόρημα. Είναι όμως χάρη σ'αυτόν που βρήκαμε την Τροία, τις Μυκήνες. Γιατί πίστεψε οτι πίσω απ'το μυθιστόρημα υπάρχουν και μερικά στοιχεία. Τώρα όσον αφορά το θρησκευτικό, έχουμε ανθρώπους που είναι στον θρησκευτικό τομέα και είναι παντελώς άσχετοι στα επιστημονικά. Κι έχουμε και το ανάποδο. Έχουμε ανθρώπους που λένε οτι γνωρίζουν θρησκευτικά και δεν έχουν διαβάσει ούτε καν τα Ευαγγέλια. Αλλά έχουν άποψη. Το πιό ενδιαφέρον είναι οτι στον τομέα της επιστήμης και της θρησκείας όλοι πιστεύουμε οτι έχουμε άποψη. Άρα άμα αρχίσουμε με την παρατήρηση του Einstein που λέει οτι εκτός τομέα ειδίκευσης έχουμε την νοημοσύνη ενός 18χρονου, είναι πάνω κάτω το ίδιο που συμβαίνει και στα θέματα τα θρησκευτικά.

Ο δημοσιογράφος: -Κύριε Λυγερέ, υπάρχει Θεός; Τι είναι Θεός; Πώς μπορούμε να κατανοήσουμε αν υπάρχει κάτι το θείο;

Ν.Λυγερός: -Ναι, υπάρχει. Είμαι σ’αυτή την κατηγορία που δεν έχει πρόβλημα μεταξύ επιστημοσύνης και θρησκείας και ειδικά στην πίστη μας. Το άλλο θέμα είναι ότι με την επανάσταση που φέρνει ο Χριστός σε σχέση με την Παλαιά Διαθήκη και μπαίνουμε μετά στην Καινή Διαθήκη, το βλέπουμε ότι υπάρχει μια διαφοροποίηση ακόμη και στο θέμα της πορείας μιας ζωής. Αν προσέξετε πριν είχαμε εντολές οι οποίες είναι αρνητικές, δηλαδή «δεν κάνω, δεν κάνω, δεν κάνω». Έρχεται ο Χριστός και λέει «κάνε αυτό». Και είναι «αγάπα αλλήλους». Έχει ενδιαφέρον σαν προσέγγιση. Θα μπορούσαμε να πούμε το πιο φυσικό είναι να προσθέσει κι αυτός μια εντολή. Όμως δεν κάνει καμία πρόσθεση. Λέει απλώς ότι άμα κάνεις αυτό που λέω να κάνεις, δε θα προλαβαίνεις να κάνεις αυτό που σου λένε να μη κάνεις. Και αυτή η προσέγγιση είναι ριζικά διαφορετική. Και για μας -εννοώ στον χώρο της επιστήμης- είναι μια εποικοδομητική λύση, γιατί στο κάτω-κάτω της γραφής όταν κάποιος σου λέει -και το κάνουμε πολύ συχνά και οι γονείς με τα παιδιά μας- λέμε μη κάνεις αυτό, μη κάνεις αυτό, μη κάνεις αυτό, και μετά όταν το παιδί ρωτάει «τι να κάνω» του απαντάμε «ότι θες». Εδώ το πάει ανάποδα. Αυτή η προσέγγιση στον τομέα της επιστήμης είναι ότι άμα λειτουργούμε μόνο και μόνο με τα εμπόδια και τις απαγορεύσεις, στο τέλος δεν ξέρουμε πώς να εξελιχθούμε.

Ο δημοσιογράφος: -Θεωρείτε ότι η θρησκεία μπορεί να βάλει κάποια εμπόδια για παράδειγμα ή να μην αφήσει την ελεύθερη σκέψη να ταξιδέψει τόσο ώστε να μπορεί να δημιουργήσει;

Ν.Λυγερός: -Τα μεγαλύτερα εμπόδια τα βάζει η επιστήμη κι όχι η θρησκεία. Γιατί η θρησκεία είναι ένα πλαίσιο το οποίο άμα ξέρουμε τους κανόνες, βλέπουμε ακριβώς πώς λειτουργεί. Το θέμα με την επιστήμη είναι ότι πρέπει να περάσει στο πείραμα. Υπάρχει μεγάλη διαφορά. Γι’αυτό σας λέω ότι στα μαθηματικά δεν έχουμε τόσο μεγάλο θέμα. Δεν έχουμε την έννοια του πειράματος, έχουμε μόνο την έννοια της απόδειξης. Ο συλλογισμός ας πούμε ενός ανθρώπου όπως είναι ο Spinoza που θα γράψει κείμενα φιλοσοφίας και ηθικής με έναν τρόπο καθαρά μαθηματικό, δε μας εμποδίζει να τον διαβάζουμε, αντιθέτως, διευκολύνει. Είναι ακριβώς το ίδιο που γίνεται και με τα Ευαγγέλια. Άρα δεν μπορούμε να πούμε ότι η θρησκεία βάζει ένα εμπόδιο. Μπορεί παλαιότερα, γιατί είχαμε μια θρησκεία που ήταν -ξέρετε ας πούμε, όταν η θρησκεία νομίζει ότι η γη είναι επίπεδη, σίγουρα είναι ένα εμπόδιο, αλλά στην πραγματικότητα αυτό δεν είναι γραμμένο κάπου. Είναι απλώς ότι ήταν το πιο απλό μοντέλο. 

Η δημοσιογράφος: -Όσο αφορά την δημιουργία της ζωής;

Ν.Λυγερός: -Το ίδιο. Η δημιουργία της ζωής αν θέλετε…

Η δημοσιογράφος: -Εκεί νομίζω διίστανται οι απόψεις.

Ν.Λυγερός: -Διίστανται σε πιο επίπεδο;

Η δημοσιογράφος: -Η επιστήμη λέει κάτι άλλο, η θρησκεία λέει κάτι άλλο.

Ν.Λυγερός: -Η θρησκεία αρχίζει με αυτό που είναι ιερό. Π.χ όταν ξέρουμε ας πούμε ότι ο Αδάμ θα ονομάσει, για να ονομάσει πρέπει να προ-υπάρχει κάτι. Άρα η ιδέα ποια είναι: ο Θεός τα δημιουργεί και μετά ο Αδάμ είναι αυτός που θα ονομάσει, τα ζώα, τα φυτά. Αυτό σημαίνει ότι πρακτικά ήταν και πριν. Ακόμη κι όταν λέμε για τον Παράδεισο ξέρουμε ότι όταν βγαίνουν πάνε κάπου. Άρα στην πραγματικότητα το πρόβλημά μας με τη θρησκεία είναι ότι απλοποιούμε πολύ τα μηνύματα, τα εκφυλίζουμε και μετά έχουμε την εντύπωση ότι είναι μόνο αυτό. Τότε μπαίνουμε σε ένα δογματικό πλαίσιο και δεν κατανοούμε ότι άμα τα κοιτάξουμε πιο ορθολογικά και πιο σφαιρικά μέσα σ’ένα πλαίσιο όπου υπάρχει και το συναίσθημα, δηλαδή υπάρχει και το θέμα της πίστης -και πρέπει να ξέρουμε το εξής: οι ερευνητές υψηλού επιπέδου περνάν πρώτα από την πίστη, ακόμη και στο αποτέλεσμα ενός πειράματος παρά από την διαπίστωση ή ακόμα και την εξακρίβωση.

Ο δημοσιογράφος: -Δηλαδή τι εννοείτε ακριβώς;

Ν.Λυγερός: -Εννοώ ότι πρέπει να περάσουν από το θέμα της εικασίας, δηλαδή να σκεφτούν ότι αυτό μπορεί και να γίνεται ενώ δεν έχουνε κανένα αποδεικτικό στοιχείο. Άμα απορρίψουν αυτή τη μεθοδολογία, δηλαδή ουσιαστικά άμα απορρίψουν αυτή τη θρησκευτική προσέγγιση δε μπορούν να βρουν πράγματα. Και γι’αυτό το λόγο υπάρχει κι ένας τομέας που λέγεται σ’αυτό το επίπεδο serendipity. Είναι η ικανότητα να βρίσκεις αυτό που δεν ψάχνεις. Άμα το σκεφτούν ορθολογικά είναι πολύ παράξενο. Κι όμως είναι αυτό που θα δούμε με το θέμα της ανακάλυψης και της αποκάλυψης. Μερικές φορές είμαστε υποχρεωμένοι να περάσουμε από αυτό το στάδιο της αποκάλυψης και μετά να επανανακαλύψουμε αυτό που έγινε. Αυτές οι προσεγγίσεις ουσιαστικά σε επίπεδο νοητικών σχημάτων μοιάζουν πάρα πολύ με τη θρησκεία. Η ιδέα επιπλέον είναι οτι υπάρχει ο σεβασμός. Στη θρησκεία ακόμη και οι μικροί άνθρωποι - τα παιδιά- μαθαίνουν ότι πρέπει να σέβεσαι κάτι που δεν το έχεις καταλάβει από την αρχή. Αυτό δε σημαίνει ότι δε θα το καταλάβεις ποτέ. Μερικές φορές θα θέλαμε να καταλαβαίνουμε όλα όσα γίνονται. Με τη θρησκεία καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει κι ένας χρόνος, όπου αυτό είναι επιτρεπτό μετά από κάποια μελέτη. Τα πιο παράξενο αν θέλετε είναι το εξής: Στα μοναστήρια για πολλούς αιώνες μελετούσαμε. Ακόμα και τώρα εννοώ. Άρα αυτό το ξέρουμε ότι έχει γίνει. Ρωτάω: αν είμαστε απλώς πιστοί, γιατί να μελετάμε; Δεν έχει νόημα, επειδή θα πούμε ότι «εντάξει, ο Θεός τα κάνει όλα, εμείς απλώς ακολουθούμε».

Η δημοσιογράφος: -Επειδή ακολουθούμε, ακολουθούμε κι αυτό που έχει πει πάλι ο Χριστός: «πίστευε και μη, ερεύνα».

Ν.Λυγερός: -Όχι, όχι, να το ξέρεις ότι δεν το ‘χει πει ο Χριστός αυτό.

Η δημοσιογράφος: -Ποιος το ‘χει πει;

Ν.Λυγερός: -Κανένας, αυτό δεν είναι γραμμένο σε κείμενο. Αυτό είναι παράδοση. Κι εδώ είναι ένα πρόβλημα που έχουμε: είναι ότι εκφυλίζεται η θρησκεία, γίνεται μια παράδοση και μετά όταν ρωτάς σε κάποιον γιατί είναι έτσι, σου λέει έτσι είναι η παράδοση. Η θρησκεία είναι με το πρέπον, και δεν είναι με το πρέπει. Όταν μπαίνει πολύ το πρέπει είναι ότι στην πραγματικότητα δεν ξέρουμε πια τον κανόνα. Κι επειδή δεν ξέρουμε πια τον κανόνα λέμε να μην κάνουμε άλλον. Όταν κοιτάζουμε τις διαμάχες του Χριστού με τους Φαρισαίους και τους Γραμματείς θα δούμε ότι υπάρχει ένας διάλογος, θα δούμε κάθε φορά οτι του κάνουν πονηρές ερωτήσεις για να τον παγιδεύσουν, θα δούμε ότι αυτός ξέρει ότι είναι εδώ και τους απαντάει έτσι ώστε -θα το λέγαμε εμείς πιο λαϊκά τώρα- να τους ταπώσει. Γιατί άμα κοιτάξετε τα Ευαγγέλια μετά την απάντηση του Χριστού δεν υπάρχει ερώτηση ή επερώτηση.

Ο δημοσιογράφος: -Επειδή έχει καλυφθεί πλήρως.

Ν.Λυγερός: -Ναι, γιατί στην πραγματικότητα λειτουργεί σ’ένα τριπλό επίπεδο. Λειτουργεί στον κανονισμό, δηλαδή μιλάει για τους κανόνες της Παλαιάς Διαθήκης και τους λέει «εκεί πέρα δε γράφει αυτό;». Μετά τους μιλάει για την παράδοσή τους. Και μετά τους μιλάει ορθολογικά. Χρησιμοποιώντας βέβαια πάντοτε και παραβολές έτσι ώστε να υπάρχει μια κατανόηση απ’τους περισσότερους.

Ο δημοσιογράφος: -Επίσης ο Χριστός δεν απαντάει για κάτι το οποίο δεν έχει δει ο κόσμος; Δηλαδή για παράδειγμα: εμείς λέμε σήμερα αν έρθει κάποιος και μας πει «είδα την Αμερική» κι εσύ δεν έχεις πάει στην Αμερική θα πεις ότι αυτός που δεν είδε την Αμερική και λέει ότι δεν υπάρχει η Αμερική είναι ηλίθιος, στην ουσία, έτσι δεν είναι; Αυτό γίνεται και με τη θρησκεία μας. Κάποιος μας αποδεικνύει ότι υπάρχει κάτι άλλο στη ζωή. Η επιστήμη όμως πολλές φορές δε δέχεται ότι υπάρχει κάτι άλλο, η μετα-θάνατον ζωή.

Ν.Λυγερός: -Συμφωνώ απόλυτα. Αυτό θα λέγαμε ότι θα μπορούσε να υπάρχει έως τον 19^ο αιώνα. Μετά η επιστήμη εξελίσσεται πάρα πολύ και αρχίζουμε να έχουμε θεωρίες τις οποίες δε μπορούμε να αποδείξουμε αμέσως. Κατά συνέπεια βλέπουμε ότι είναι ορθολογικές, ότι στέκουν, αλλά δεν έχουμε κανένα πείραμα που το διαπιστώνει. Κατά συνέπεια εδώ αρχίζουμε να έχουμε ένα θέμα πίστης. Υπάρχουν θεωρίες που είναι ακόμη πιο πολύπλοκες όπου έχουν τα ίδια αποτελέσματα μεταξύ τους αλλά τη διαφορετική δομή. Άρα άμα πάρετε ας πούμε την κβαντική μηχανική και πάρετε την θεωρία διακλαδώσεων ξέρουμε να αποδείξουμε ότι είναι ισόμορφες λογικά αλλά η μία λέει ότι υπάρχει ένας κόσμος όπου υπάρχει το απροσδιόριστο, η άλλη λέει ότι υπάρχει ένας πολλαπλός κόσμος όπου είναι προσδιορισμένο αυτό που κάνουμε αλλά δε ξέρουμε σε ποιόν κόσμο το κάνουμε. Αυτές οι δύο θεωρίες είναι ίδιες. Τώρα, το να πιστεύετε στη μία ή στην άλλη είναι καθαρά θέμα πίστης γιατί στα αποτελέσματα αποδεικνύει ότι έχουν ακριβώς την ίδια προσέγγιση και τα ίδια αποτελέσματα. Αυτό σημαίνει ότι έχουμε επιλογή.

Η δημοσιογράφος: -Όσο αφορά ας πούμε την κλωνοποίηση, ξέρουμε ότι η θρησκεία δεν αποδέχεται κάτι τέτοιο.

Ν.Λυγερός: -Μα και η επιστήμη δεν αποδέχεται. Δηλαδή, μπαίνει τώρα το θέμα της κοινωνίας, έχετε βάλει έναν τρίτο παράγοντα.

Η δημοσιογράφος: -Η βιοηθική.

Ν.Λυγερός: -Η βιοηθική ασχολείται με τον τομέα της εξέλιξης μεταξύ της ηθικής και της ιατρικής. Αλλά εδώ μπαίνουν οι χώρες. Δηλαδή, ας πούμε, για την κλωνοποίηση που λέτε, υπάρχουν πάρα πολλές χώρες που το έχουν απαγορεύσει, κι υπάρχουν χώρες που το επιτρέπουν , όπως είναι ακόμα και η Ιταλία. Άρα το θέμα ποιο είναι: είναι ότι τώρα μπαίνει ο τρίτος παράγοντας ο οποίος λέει «εγώ μεταξύ των δύο κάνω αυτό που θέλω εγώ νομοθετικά». Αν η νομοθεσία αλλάξει δε ρωτάνε ούτε στη θρησκεία, ούτε στην επιστήμη αν αυτό γίνεται ή όχι. Και για να καταλάβετε λίγο το επίπεδο που έχουμε, πριν γίνει η πρώτη κλωνοποίηση μιας γάτας, νομίζαμε ότι κλωνοποίηση σημαίνει ακριβώς το ίδιο. Όταν έγινε η γάτα είδαμε ότι οι κηλίδες πάνω στη γάτα δεν είναι ίδιες. Που σημαίνει ότι είμαστε ακόμα πολύ πίσω σ’αυτό που νομίζουμε ότι είναι ακριβώς το ίδιο. Κατά συνέπεια, εδώ, η επιστήμη απλώς παίρνει μια θέση του τύπου αν είμαστε έτοιμοι ή όχι. Και γι’αυτό μπαίνει η βιοηθική η οποία εντάσσεται και στο πλαίσιο της κοινωνίας και θα θεωρήσει ότι σε μερικά πράγματα είμαστε έτοιμοι, σε άλλα όχι. Π.χ μια κλωνοποίηση που μπορεί να έχει νόημα είναι με το αίμα. Έχουμε πάρα πολλά προβλήματα με το αίμα επειδή δεν υπάρχουν ακόμα πολλοί αιμοδότες. Μπορούμε να φτιάξουμε αιμοσφαίρια που να μας επιτρέπουν να κάνουμε μια κλωνοποίηση που βοηθάει τους ανθρώπους. Αλλά προσέξτε, σε ποιο επίπεδο μετά πηγαίνουμε. Κι επιπλέον, δε πρέπει να ξεχνάμε: Η διαφοροποίηση μπορεί να γίνει ακόμη και στις μεταμοσχεύσεις. Είναι μερικοί που τις δέχονται, είναι άλλοι που δε τις δέχονται. Άρα, σ’αυτό το πλαίσιο θα σας πω κάτι πάρα πολύ απλό: πριν, όταν δίναμε το αίμα μας στον άλλον δεν ξέραμε ότι υπήρχαν ομάδες. Άρα υπάρχουν άνθρωποι που πέθαιναν από μετάγγιση επειδή δεν ήταν συμβατό. Όταν ανακαλύψαμε -τώρα εσείς κανονικά ξέρετε την ομάδα σας- αυτό δεν είναι κάτι που είναι εναντίον της θρησκείας. Και πρέπει να συμπληρώσουμε λέγοντας το εξής: oτι μερικές φορές δε μπορείς να δώσεις εσύ το αίμα σου στον άλλον. Αν λοιπόν το πάρουμε κυριολεκτικά, θέλει να πει ότι μερικοί άνθρωποι δεν είναι συμβατοί στο θέμα του αίματος. Αυτό που λέει η επιστήμη είναι κοιτάξτε να είσαστε στην ίδια ομάδα. Τι θέλω να πω, άμα κοιτάξουμε τα δύο αυτά, στην αρχή θα μπορούσαμε να πούμε: το αίμα είναι το ίδιο για όλους. Μετά καταλαβαίνουμε ότι δεν είναι ακριβώς το ίδιο για όλους. Και μπορούμε να πούμε ότι μέσα σε μία ομάδα είναι συμβατό κι είναι το ίδιο.

Ο δημοσιογράφος: -Κύριε Λυγερέ, στην ουσία μας λέτε ότι πρέπει να συνδυάσουμε και τα δύο, και την επιστήμη και τη θρησκεία.

Ν.Λυγερός: -Ναι. Από την αρχή της Ανθρωπότητας πάντοτε υπήρχαν αυτά τα δύο και θα υπάρχουν πάντα. Άμα θέλετε μπορείτε να το δείτε σαν κορόνα και γράμματα, τα οποία συμπληρώνει το ένα το άλλο. Οι περισσότεροι άνθρωποι άμα τους πείτε ποιο είναι το αντίθετο από κορόνα σας λένε γράμματα. Ενώ το αντίθετο από κορόνα είναι κορόνα. Γιατί άμα βάλετε ένα νόμισμα που έχει κορόνα και κορόνα δεν είναι νόμισμα. Άρα εμείς το συμπληρωματικό το θεωρούμε μερικές φορές αντίθετο, ενώ το αντίθετο στην πραγματικότητα μπορεί να είναι το ίδιο. Εδώ, οι μεγάλες διαμάχες πολύ συχνά γίνονται μεταξύ των θρησκειών, και μεταξύ των επιστημών.

Ο δημοσιογράφος: -Μάλιστα.

Η δημοσιογράφος:-Βέβαια, είναι το παράδειγμα νομίζω όσον αφορά και την Ορθόδοξη και την Καθολική εκκλησία.

Ν.Λυγερός: -Όχι μόνο αυτό.

Η δημοσιογράφος: -Είναι Χριστιανικές κι οι δύο.

Ν.Λυγερός: -Αυτό είναι ακόμη χειρότερο γιατί είμαστε μέσα στο πλαίσιο του Χριστιανισμού. Αλλά θέλω να πω ότι τα πιο σκληρά επιχειρήματα δεν είναι μεταξύ της θρησκείας και της επιστήμης, είναι στον ίδιο τον χώρο, από τις δύο πλευρές.

Η δημοσιογράφος: -Ακριβώς. Είναι αρκετά φιλοσοφικό αυτό το οποίο λέτε και χρειάζεται αρκετή σκέψη για να το κατανοήσει κάποιος, και δυστυχώς σ’αυτή την εκπομπή δεν μας έμεινε άλλος χρόνος.

Ο δημοσιογράφος: -Θέλω να ρωτήσω κάτι όμως, δε ξέρω αν έχω τον χρόνο, μ’ενδιαφέρει πάρα πολύ, πάρα πολύ.

Η δημοσιογράφος: -Δεν έχεις χρόνο λέει ο παραγωγός… ρώτα όμως αυτή τη στιγμή.

Ο δημοσιογράφος: -Κύριε Λυγερέ τι γίνεται με το θάνατο;

Ν.Λυγερός: -Τι τι γίνεται με το θάνατο;

Ο δημοσιογράφος: -Η επιστήμη λέει ότι δεν υπάρχει τίποτα μετά το θάνατο…

Ν.Λυγερός: -Όχι, όχι…

Ο δημοσιογράφος: -…ενώ η θρησκεία υποστηρίζει ότι αυτή είναι η ουσία.

Ν.Λυγερός: -Ας το συνεχίσουμε λοιπόν στο φιλοσοφικό. Ο θάνατος είναι η αρχή. Δεν είναι το τέλος. Είναι μόνο όταν συνειδητοποιούμε ότι υπάρχει θάνατος που αρχίζουμε να ζούμε πραγματικά. Και μετά, αυτή η απασχόληση που σας προβληματίζει τι γίνεται μετά, είναι πρώτα να σκεφτείτε τι γίνεται πριν. Αν κάνετε κάτι πριν, που έχει νόημα, τότε δε θα έχετε πρόβλημα με το μετά.

Η δημοσιογράφος: -Αν κάνουμε κάτι το οποίο έχει νόημα πριν τον θάνατο, δε θα μας απασχολεί επειδή θα είμαστε ικανοποιημένοι απ το τι έχουμε κάνει και δε θα μας απασχολεί…

Ν.Λυγερός: -Και μετά θα υπάρχει η συνέχεια που θα είναι η φυσιολογική.

Η δημοσιογράφος: -Ακόμη καλύτερη, μάλλον. Ευχαριστούμε πάρα πολύ.

Ν.Λυγερός: -Να’στε καλά.

Η δημοσιογράφος: -Ίσως θα είναι το επόμενό μας θέμα, έτσι για να δώσουμε περισσότερες πληροφορίες στον κόσμο, να μην ανησυχεί ακριβώς για το μετά και για το όταν θα έρθει ο θάνατος. Αν συμφωνείτε κι εσείς βεβαίως να συζητήσουμε για τον θάνατο.

Ν.Λυγερός: -Ο θεός είναι ήδη εδώ για μετά, ας ασχοληθούμε και με το πριν κι ας κάνουμε κάτι που τον ευχαριστεί.