Περί σκακιού, F-35, και προκαταλήψεων.

Θεοδωρής Τσιαμίτας

Πριν από δύο μήνες και κάτι, ξύπνησα ένα πρωί αλλιώς κι αποφάσισα, απ’ το πουθενά, να ασχοληθώ για πρώτη φορά στη ζωή μου με το σκάκι. Δεν περίμενα ποτέ πως θα μπορούσε να είναι τόσο όμορφο άθλημα. Μέρα με τη μέρα εξελίσσεται σε πραγματικό πάθος. Κι αν και είμαι ακόμη πραγματικά αρχάριος, ήδη μπορώ να πω πως το σκάκι μού έχει μάθει πολλά πράγματα, τα οποία έχουν προεκτάσεις κι εκτός σκακιέρας. Το πιο σημαντικό - και, θα έλεγα, σοκαριστικό - είναι η ιδιότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου γενικότερα, και του δικού μου ειδικότερα, να αγνοεί, κυριολεκτικά, πολλές φορές ακόμη και στο 100%, δεδομένα που εκτυλίσσονται μπροστά στα μάτια μου στη σκακιέρα. Είναι περισσότερες απ'όσες θα'θελα να παραδεχτώ οι (ντροπιαστικές) στιγμές κατά τις οποίες έμεινα απόλυτα «τυφλός» σε αυτά, διότι είχα κατά νου συγκεκριμένα σενάρια που υπέθετα ότι θα επιχειρούσε ο αντίπαλος ή που σχεδίαζα εγώ. Έτσι, κινήσεις που απέκλιναν αυτών των σεναρίων παρέμεναν στο ραντάρ μου πιο "αόρατες" κι από F-35. Δεν είναι λίγες οι φορές που, κατά την ανασκόπηση μιας παρτίδας αφού τελείωσε, δυσκολευόμουν να πιστέψω πως όντως πράγματα προφανή που έλαβαν χώρα μπροστά στα μάτια μου δεν τα είδα ποτέ σε πραγματικό χρόνο. Αναρωτιόμουν πώς είναι δυνατόν κάτι τέτοιο, πόσο μάλλον από κάποιον σαν εμένα που το'χει αποφασίσει να προπονηθεί σκληρά στη ζωή του (και συνεχίζω) στο να μην αφήνει τα όποια αισθήματά του να επηρεάζουν τη λογική κρίση του ή, τουλάχιστον, να την επηρεάζουν όσο το δυνατόν λιγότερο. Κι όμως, παίζοντας σκάκι, συνειδητοποίησα πως είμαι λιγότερο ικανός απ’ όσο πίστευα να διατηρώ την κρίση μου ανεπηρέαστη από τις επιθυμίες μου. Και να που, παίζοντας σκάκι, θεωρώ πως μπορώ να με προπονήσω ακόμη πιό αποτελεσματικά σε αυτό. Δεν έχεις δοκιμάσει να μάθεις και παίξεις σκάκι; Όποιος κι αν είσαι, όπου κι αν είσαι, όποια κι αν είναι η ηλικία σου, στο συνιστώ ανεπιφύλακτα. Κι αν το'χεις κάνει ήδη τότε έλα να παίξουμε καμιά παρτίδα!

Κινήσεις για μια πράξη.

Του αρέσει. Απο παλιά. Το γνωρίζει κι αυτή, μα δε το ξέρει ακόμη. Είτε δε θυμάται, είτε δε το 'χει συνειδητοποιήσει. Κι όμως την βρίσκει ήδη αρκετά ενδιαφέρουσα. Τόσο που την σκέφτεται δίχως να το επιλέξει. Δεν αναρωτιέται το γιατί. Ξέρει. Λόγω πάθους. Είναι ορθολογιστής. Τουλάχιστον αυτό προσπαθεί. Είναι ακόμη πιό δύσκολο τώρα που ο έρωτας τον κυρίευσε. Δεν μπορεί να τον διαχειριστεί τέλεια ακόμη. Αλλά το παλεύει. Μη ρωτήσεις γιατί. Δεν υπάρχει κάποια να τον αντέξει αλλιώς. Αυτή μοιάζει να συγκρατείται επίσης. Έχουν συναντηθεί μία φορά. Είδε στο βλέμμα το έντονο του χαρακτήρα της, μα και τον πόνο των πληγών του παρελθόντος της. Κατανοεί πλήρως τον λόγο που υπάρχουν κάστρα γύρω απ'την καρδιά της και δεν είναι πολύ παλαιά. Τα έχτισε μετά από τις λεηλασίες. Στόχος του όμως δεν είναι η άλωσή τους. Είναι η συμμαχία. Την χρειάζεται. Κι ίσως τον χρειάζεται κι αυτή. Το βλέπεις όταν οι δύο τους παίζουνε σκάκι, αφού το πλαίσιο είναι φιλικό κι ας κάθονται απέναντι, είναι μόνο για να μάθουν μαζί, εφόσον είναι αρχάριοι στο παιχνίδι της στρατηγικής. Κι η ανθρωπιά δίχως στρατηγική δε μπορεί να επιβιώσει απο τις συνεχείς επιθέσεις της κοινωνίας και της βαρβαρότητας. Θα βρεθούν ξανά λοιπόν για σκάκι. Οι επόμενες κινήσεις θα φανερώνουν περισσότερο τον έναν στον άλλον. Κι ίσως μέσα στις κινήσεις αυτές να υπάρξει και μία πράξη.

Το παράδειγμα της Αρμενίας στο σκάκι.

Ποιος ξέρει για τις ικανότητες της Αρμενίας; Κι όμως, ένα από τα μικρότερα κράτη του κόσμου κέρδισε το παγκόσμιο πρωτάθλημα σε ομαδικό σκάκι.

Οι ειδικοί γνωρίζουν εδώ και χρόνια τον παγκόσμιο πρωταθλητή Tigran Vartanovich Petrosian (1929 -1984) από το 1963 έως το 1969, αλλά και πιο πρόσφατα τον Levon Grigor Aronian (1982 - ), ο οποίος είναι ήδη ανάμεσα στους 6 παίκτες, οι οποίοι έχουν ELO από 2800 και πάνω. Μόνο που ο πρώτος ανήκει στη Σοβιετική περίοδο της Αρμενίας κι ο δεύτερος έχει ακόμα μέλλον, κι έτσι αντιμετωπίζονται ως εξαιρέσεις.

Τώρα όμως που πρόκειται για ομαδικό σκάκι, κανείς πια δεν μπορεί να βρει οποιαδήποτε δικαιολογία. Αυτός ο μικρός λαός, ο οποίος επέζησε από μία γενοκτονία εκ μέρους του κεμαλικού καθεστώτος της Τουρκίας, εκατό χρόνια μετά είναι ακόμα εδώ μαζί μας για να μας διδάξει τι μπορεί να κάνει μία χούφτα ανθρώπων, όταν είναι μία ομάδα. Με αυτόν τον τρόπο αντιπροσωπεύει στον σκακιστικό τομέα ό,τι καλύτερο έχει η ανθρωπότητα, ενώ αν είχε πετύχει η γενοκτονία, η οποία δεν έχει αναγνωριστεί ακόμα από την Τουρκία, δεν θα υπήρχε κανένας Αρμένιος μεταξύ των υπηρετών της ανθρωπότητας.Γι' αυτό το λόγο, η ύπαρξή τους είναι διπλά συμβολική. Δεν πέθαναν και δεν είναι μίζεροι. Η ύπαρξή τους είναι και αντίσταση και δώρο, αλήθεια και ομορφιά.

Για να συνειδητοποιήσουμε την συμβολική αξία αυτής της παγκόσμιας νίκης, αρκεί να προσέξουμε τη δήλωση του Προέδρου της Αρμενίας, ο οποίος ανακοίνωσε ότι το σκάκι θα εισαχθεί σε κάθε σχολείο της Αρμενίας. Με άλλα λόγια, αυτή η χούφτα ανθρώπων κατάφερε να υλοποιήσει μια αλλαγή φάσης για ένα έθνος.

Το σκάκι δεν είναι μόνο πρωταθλητισμός. Είναι ένας τρόπος για να αναπτυχθεί η δομή της σκέψης, μελετώντας μη αναστρέψιμες κινήσεις που καθορίζουν το μέλλον. Συνδυάζεται με τη μαθηματική, αλλά και τη μουσική σκέψη. Έτσι ενισχύει στρατηγικά τις αποφάσεις των νέων, πράγμα που δεν γίνεται με την απλοϊκή προσέγγιση που έχουν παίγνια, τα οποία ενσωματώνουν στοιχεία του τυχαίου. Επιπλέον, στο σκάκι όλα τα δεδομένα είναι εμφανή ακόμα κι αν η στρατηγική παραμένει αόρατη. Κατά συνέπεια, τα παιδιά μαθαίνουν να είναι υπεύθυνα και να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά προβλήματα ακόμα κι αν είναι σε φάση κρίσης.

Μέσω του σκάκι στην αρχή και γενικότερα της θεωρίας παιγνίων, ο νέος εισάγεται σιγά σιγά στη στρατηγική διαχείριση των κρίσεων. Με αυτόν τον τρόπο μεγαλώνει αναγκαστικά η απόδοσή του στο νοητικό τομέα, αλλά και στις πρακτικές εφαρμογές. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι δεν είναι οι μεταρρυθμίσεις που παράγουν το έργο, αλλά οι αλλαγές φάσης που δημιουργούν οι άνθρωποι, ακόμα κι αν είναι μια χούφτα.

    -Ν. Λυγερός