Ξέρεις πως είναι μουσική

Ξέρεις πως είναι μουσική

όταν οι νότες κωδικοποιούν

την ψυχή του συνθέτη

και αυτή είναι ικανή να αγγίζει

τις καρδιές των άλλων

που ξέρουν να ξεχωρίζουν

την μελωδία απ΄τον θόρυβο

της κοινωνίας του τίποτα

Με νοιάζει το μαζί.

Σκέψου, αν δε σκεφτείς
τι να μιλήσεις, τι να πεις
λέξεις νεκρές, χωρίς λογική
μια ανόητη βαβούρα
που μονάχα ενοχλεί
γιατί δεν θα παράξει
ποτέ μουσική
μόνο θόρυβο για το τίποτα,
προτιμώ την σιωπή
γιατί μέσα στον ήχο της
αν βυθιστείς
ίσως μπορέσεις ν'αντιληφθείς
πως η ουσία δεν είναι
χωρική μα νοητική
δεν με νοιάζει το δίπλα,
όσο με νοιάζει το μαζί.

Το παράδειγμα της Αρμενίας στο σκάκι.

Ποιος ξέρει για τις ικανότητες της Αρμενίας; Κι όμως, ένα από τα μικρότερα κράτη του κόσμου κέρδισε το παγκόσμιο πρωτάθλημα σε ομαδικό σκάκι.

Οι ειδικοί γνωρίζουν εδώ και χρόνια τον παγκόσμιο πρωταθλητή Tigran Vartanovich Petrosian (1929 -1984) από το 1963 έως το 1969, αλλά και πιο πρόσφατα τον Levon Grigor Aronian (1982 - ), ο οποίος είναι ήδη ανάμεσα στους 6 παίκτες, οι οποίοι έχουν ELO από 2800 και πάνω. Μόνο που ο πρώτος ανήκει στη Σοβιετική περίοδο της Αρμενίας κι ο δεύτερος έχει ακόμα μέλλον, κι έτσι αντιμετωπίζονται ως εξαιρέσεις.

Τώρα όμως που πρόκειται για ομαδικό σκάκι, κανείς πια δεν μπορεί να βρει οποιαδήποτε δικαιολογία. Αυτός ο μικρός λαός, ο οποίος επέζησε από μία γενοκτονία εκ μέρους του κεμαλικού καθεστώτος της Τουρκίας, εκατό χρόνια μετά είναι ακόμα εδώ μαζί μας για να μας διδάξει τι μπορεί να κάνει μία χούφτα ανθρώπων, όταν είναι μία ομάδα. Με αυτόν τον τρόπο αντιπροσωπεύει στον σκακιστικό τομέα ό,τι καλύτερο έχει η ανθρωπότητα, ενώ αν είχε πετύχει η γενοκτονία, η οποία δεν έχει αναγνωριστεί ακόμα από την Τουρκία, δεν θα υπήρχε κανένας Αρμένιος μεταξύ των υπηρετών της ανθρωπότητας.Γι' αυτό το λόγο, η ύπαρξή τους είναι διπλά συμβολική. Δεν πέθαναν και δεν είναι μίζεροι. Η ύπαρξή τους είναι και αντίσταση και δώρο, αλήθεια και ομορφιά.

Για να συνειδητοποιήσουμε την συμβολική αξία αυτής της παγκόσμιας νίκης, αρκεί να προσέξουμε τη δήλωση του Προέδρου της Αρμενίας, ο οποίος ανακοίνωσε ότι το σκάκι θα εισαχθεί σε κάθε σχολείο της Αρμενίας. Με άλλα λόγια, αυτή η χούφτα ανθρώπων κατάφερε να υλοποιήσει μια αλλαγή φάσης για ένα έθνος.

Το σκάκι δεν είναι μόνο πρωταθλητισμός. Είναι ένας τρόπος για να αναπτυχθεί η δομή της σκέψης, μελετώντας μη αναστρέψιμες κινήσεις που καθορίζουν το μέλλον. Συνδυάζεται με τη μαθηματική, αλλά και τη μουσική σκέψη. Έτσι ενισχύει στρατηγικά τις αποφάσεις των νέων, πράγμα που δεν γίνεται με την απλοϊκή προσέγγιση που έχουν παίγνια, τα οποία ενσωματώνουν στοιχεία του τυχαίου. Επιπλέον, στο σκάκι όλα τα δεδομένα είναι εμφανή ακόμα κι αν η στρατηγική παραμένει αόρατη. Κατά συνέπεια, τα παιδιά μαθαίνουν να είναι υπεύθυνα και να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά προβλήματα ακόμα κι αν είναι σε φάση κρίσης.

Μέσω του σκάκι στην αρχή και γενικότερα της θεωρίας παιγνίων, ο νέος εισάγεται σιγά σιγά στη στρατηγική διαχείριση των κρίσεων. Με αυτόν τον τρόπο μεγαλώνει αναγκαστικά η απόδοσή του στο νοητικό τομέα, αλλά και στις πρακτικές εφαρμογές. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι δεν είναι οι μεταρρυθμίσεις που παράγουν το έργο, αλλά οι αλλαγές φάσης που δημιουργούν οι άνθρωποι, ακόμα κι αν είναι μια χούφτα.

    -Ν. Λυγερός

Μουσική, μουσικοί, ανθρωπότητα και κοινωνία.

Ένα τραγούδι στέκεται ως αφορμή για να γράψω αυτό το αρθράκι. Λέγεται "The poet and the pendulum" και είναι απ'τους αξιόλογους Nightwish. Ξεκίνησε να παίζει, και η μελωδία του μου δημιούργησε μοναδικές εικόνες και συναισθήματα, τα οποία είναι απ'αυτά τα γνώριμα που νιώθουμε όταν ακούμε μουσική και μας αγγίζει, που δεν περιγράφονται, απλώς βιώνονται.

Η τέχνη είναι το σημαντικότερο επίτευγμα της ανθρωπότητας, γιατί είναι ικανή να μιλάει άμεσα στην ψυχή του ανθρώπου. Μία μορφή της είναι και η μουσική, στην οποία όλοι κάποτε ακουμπούν, αφήνονται, απολαμβάνουν, βιώνουν. Η τέχνη δεν θα είχε καμία ουσία δίχως το συναίσθημα. Πόσες ώρες, πόσες στιγμές μας έχει συντροφεύσει μια μελωδία, ένα τραγούδι; Πόσες φορές αφιερώσατε σε κάποια ή κάποιον δικό σας, κάποιον που νοιάζεστε, αγαπάτε ή είστε ερωτευμένοι μαζί του, ένα τραγούδι ή μια σύνθεση; Μουσική ακούμε πρωί, μεσημέρι, βράδυ. Ακούμε πηγαίνοντας στην δουλειά, ή κάνοντας δουλειές, ή βγαίνοντας μια βόλτα για έναν περίπατο, ή κάνοντας τζόκινγκ, ή κάνοντας γυμναστική. Πώς θα χορεύαμε αλήθεια δίχως μουσική και ρυθμό; Φαντάζεστε τα νυχτερινά μαγαζιά να ήταν απλώς καρέκλες και τραπέζια, δίχως πίστα και ηχεία; Φαντάζεστε να ήσασταν σε ένα γλέντι και να γλεντούσατε χωρίς αυτή; Ακόμη και σε δυσάρεστες και δύσκολες καταστάσεις όπως ένας χωρισμός, μπορείτε να φανταστείτε πώς θα ήταν δίχως μουσική συντροφιά, ανάλογη των περιστάσεων;
Τόσο συχνά ακούμε μουσική, μα σπάνια σκεφτόμαστε την ουσία και την αξία της. Αν όμως κάποιος είχε την δυνατότητα και σας έλεγε οτι θα αφαιρέσει την μουσική απ'την ζωή σας, δεν θα το δεχόσασταν και πολύ εύκολα. Ωστόσο, υπήρξαν και ακόμη υπάρχουν κοινωνίες, που ευτελίζουν τους μουσικούς βλέποντάς τους ως επαγγελματίες και την ίδια την μουσική ως ένα επάγγελμα και μόνο, γι'αυτό κι έχουν προσθέσει την λέξη βιομηχανία μετά απ'αυτή. Κι επειδή δεν είναι όλοι όσοι ασχολούνται με την μουσική προϊόντα και δεν χωράνε σ'αυτή τη μουσική βιομηχανία, οι περισσότεροι δεν βγάζουν "σοβαρά" έσοδα απο την μουσική. Κι έτσι οι κοινωνίες ακόμη και σήμερα πολλές φορές τους απαξιώνουν εντελώς, ξεδιάντροπα, απάνθρωπα, βλέποντάς τους ώς αποτυχημένους, που δεν κατάφεραν να ακολουθήσουν ένα οποιοδήποτε "καταξιωμένο" επάγγελμα. Τόσο απαράδεκτη μπορεί να γίνει η κοινωνία και τα άτομά της. Διότι δεν συνειδητοποιούν πως ο μουσικός ακόμη και να μην πληρωθεί, θα παίξει μουσική για τους άλλους. Δεν συνειδητοποιούν πως και να μη τον έχουν πληρώσει, πάλι θα απολαύσουν την μουσική του. Δωρεάν. Ανθρώπινα.

Για την κοινωνία λοιπόν ο μουσικός ήταν και είναι ακόμη συνήθως ένας αποτυχημένος επαγγελματίας, μα για την ανθρωπότητα είναι ένας σημαντικός, ουσιαστικός άνθρωπος. Εσύ, πώς τον βλέπεις, και που ανήκεις;

Αν δεν είχαμε αφτιά.

Αν δεν είχαμε αφτιά
πως θα ανακαλύπταμε
την μουσική
και πως θα νιώθαμε
την ανθρωπιά του ήχου
και πως θα ακούγαμε
την ομορφιά του λόγου
γι'αυτό άκου
και απόλαυσε
ακόμη και την σιωπή
που επίσης ξέρεις
να εκτιμάς
εξ'αιτίας του θορύβου.

Η πρέπουσα σημασία στα μαθήματα ουσίας.

Ας δώσουμε την πρέπουσα σημασία στα μαθήματα ουσίας. Ας δώσουμε την πρέπουσα σημασία στο μάθημα της μουσικής στα σχολεία, είναι πολύ κρίμα κι άδικο που έχει ευτελισθεί θεσμικά αλλά κι από τους ίδιους τους καθηγητές με το να διδάσκεται στείρα και τυπικά, και τις περισσότερες φορές να μην διδάσκεται καν, με συνέπεια οι μαθητές να βλέπουν την ώρα της μουσικής ως την ώρα του κενού και του τίποτα, ως την ώρα που κάνεις διάλειμμα από την μάθηση. Το μάθημα της μουσικής αν διδασκόταν με πάθος, αγάπη και καλή μεθοδολογία θα ήταν από μόνο του ένα σημαντικό κίνητρο για να αρέσει το σχολείο στα παιδιά. Το ίδιο ισχύει για το μάθημα της φιλοσοφίας, για την γυμναστική και την ζωγραφική. Η χαρά της δημιουργίας είναι αναντικατάστατη. Και η ανάγκη της σκέψης πρωταρχική. Αν θεωρούμε τον ελληνικό πολιτισμό τόσο θαυμαστό, γιατί ξεχνάμε αυτά που τον έκαναν τόσο θαυμάσιο; Ας μην υποκρινόμαστε.

Η τέχνη δημιουργεί και εκφράζει κάθε συναίσθημα σε μεγαλύτερες εντάσεις. Είναι η χαρά, η αγάπη, η μελαγχολία, η ελπίδα, η πίστη, ο έρωτας, και πολλά απο αυτά συνδυασμένα πολλές φορές. Στην αρχαία Ελλάδα, οι τέχνες, η φιλοσοφία και η γυμναστική είχαν δεσπόζουσα θέση ακόμη και στην κοινωνία. Σήμερα, στα σχολεία μας, τι σημασία δίνουμε στην ζωγραφική, την μουσική, την γυμναστική και την φιλοσοφία; Είναι τα μαθήματα ουσίας, τα οποία όταν δεν διδάσκονται όπως είναι το πρέπον στα παιδιά μιας κοινωνίας, η κοινωνία αυτή είναι άρρωστη πνευματικά. Τι παιδεία προσφέρει το κράτος στους νέους ανθρώπους; Είναι έγκλημα να μην τους διδάσκει αυτά που εκπολίτισαν ολόκληρη την ανθρωπότητα, αυτά που οι πρόγονοί τους επινόησαν και εξέλιξαν. Είναι καιρός να δούμε το θέμα σοβαρά και να βελτιώσουμε αυτά τα μαθήματα σε ποιότητα, αλλά και ποσότητα ωρών στα σχολεία μας ώστε η εκπαίδευση να παράγει και παιδεία.

Η σημασία της τέχνης για την ανθρωπότητα.

Χρειάζεται γλύπτης για να υπάρξει άγαλμα. Χρειάζεται ζωγράφος για να υπάρξει πίνακας. Χρειάζεται σεναριογράφος για να υπάρξει θεατρικό έργο. Όλες οι νότες είναι ωραίες, ομοίως ωραίες, όταν τις παίξουμε την κάθε μία ξεχωριστά απο τις άλλες. Αλλά καμία νότα δεν είναι μουσική. Μουσική είναι η αρμονική ακολουθία κι ο συνδυασμός περισσοτέρων νοτών. Ένας οργανοπαίχτης είναι ικανός απλώς να αναπαράγει, γι'αυτό χρειάζεται ένας συνθέτης για να παράγει την μουσική. Αν ζούμε την ζωή μας απλώς σαν οργανοπαίχτες τότε μονάχα αυτοσχεδιάζουμε κι αναρωτιόμαστε ποιανού το έργο παίζουμε. Ενώ αν είμαστε συνθέτες εμείς το παράγουμε κι αν είμαστε και μαέστροι εμείς το διευθύνουμε. Ξέρουμε χάρη στα μαθηματικά, την φυσική και την χημεία πως για να δημιουργηθεί ένα οποιοδήποτε υλικό σώμα, όπως και το ανθρώπινο, χρειάζεται ο συνδυασμός χημικών στοιχείων, ωστε να γίνουν ενώσεις, οι οποίες θα παράγουν το αποτέλεσμα. Απλώς αυτή η διαδικασία δεν ορίζεται απο τον άνθρωπο, είναι πολύ πριν, έξω και πάνω απ'αυτόν. Η Δημιουργία, είναι η μεγαλοφυής σύνθεση του Θεού. Γι'αυτό ο Θεός για μένα δεν είναι σοφός, είναι καλλιτέχνης. Άλλωστε για κάθε καλλιτέχνη, υπάρχουν αυτοί που αρέσκονται στο έργο του, αυτοί που δεν αρέσκονται, κι αυτοί που είναι αδιάφοροι γι'αυτό. Δεν μας πειράζει καμία απ'αυτές τις κατηγορίες, έτσι κι αλλιώς είναι αθώος. Θα μπορούσαμε να καταδικάσουμε τον Μότσαρντ ή τον Μπετόβεν επειδή δεν μας άρεσε το έργο τους? Το μόνο που έχουμε δικαίωμα να κάνουμε σ'αυτή την περίπτωση είναι να μην ασχολούμαστε μ'αυτό. Συνεπώς η λέξη "άθεος" περιγράφει έναν άτεχνο, έναν μηδενιστή. Διότι ο Θεός είναι μια έννοια που σχετίζεται με την δημιουργία, όχι ένα πρόσωπο. Γι'αυτό κι η λέξη αυτή δεν έχει την ίδια ακριβώς σημασία για τον κάθε άνθρωπο, ούτε ορίζεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο απ'όλους. Οι θρησκείες βεβαίως φροντίζουν να περιβάλλουν σαν μαντριά τα ποίμνιά τους και μ'αυτό τον τρόπο περιορίζουν την έννοια του Θεού με τα δόγματά τους, μερικές φορές τον προσωποποιούν κιόλας και βέβαια έχουν ως έναν βαθμό τον έλεγχο των πιστών σ'αυτές μαζών, κάτι το οποίο ευτυχώς μοιάζει να εξασθενεί όσο εξελίσσεται η ανθρωπότητα. Στην Ελλάδα έχουμε απο τα πιο ανθρώπινα απο τα γνωστά παγκοσμίως δόγματα, την ορθοδοξία. Κι αυτό συμβαίνει όχι απο τύχη, αλλά επειδή ο λαός μας διαχρονικά είναι ένας λαός αξιών και ιδανικών, συνεπώς δε θα μπορούσαν να ευδοκιμήσουν πιο απάνθρωπα και βάρβαρα δόγματα όπως τα αυστηρά μουσουλμανικά που ευδοκιμούν σε πολλές αραβικές και χώρες που αποκαλούνται του "τρίτου κόσμου".
 Η μουσική λοιπόν, όπως τα μαθηματικά, η γλυπτική, η ζωγραφική, η συγγραφή και γενικότερα οποιαδήποτε τέχνη, είναι η επινόηση του ανθρώπου που του επιτρέπει να γίνει δημιουργικός. Είναι αντιληπτό πως η τέχνη είναι η τεράστια κατάκτηση της ανθρωπότητας. Δυστυχώς υπάρχουν κι άνθρωποι που δεν σχετίζονται μαζί της, αυτοί είναι οι αδιάφοροι, ή αλλιώς τα άτομα. Φαντάζει αδιανόητο όμως να υπάρχουν άνθρωποι που να τοποθετούνται κατά της τέχνης. Συνεπώς το ίδιο αδιανόητο είναι να υπάρχουν άνθρωποι που αυτοαποκαλούνται άθεοι. Άρα νομίζω πως θα έπρεπε να επιλέξουν ή να επινοήσουν μια λέξη που θα περιγράφει πιο σωστά την τοποθέτησή τους ως προς τις θρησκείες. Το αντίθρησκος είναι μια ωραία λέξη γι'αυτή την περίπτωση.
Είναι σαφές νομίζω πως η τέχνη σχετίζεται άμεσα με την σύνθεση και την σύνδεση στοιχείων κι αυτό επιτυγχάνεται μέσω της ένωσης, η οποία σχετίζεται με την δημιουργία και η δημιουργία σχετίζεται με την εξέλιξη. Όσοι ξέρουν κι όσοι μαθαίνουν πως το μόνο που έχει σημασία είναι η εξέλιξη της ανθρωπότητας, προσέχουν και μελετούν το έργο των προηγούμενων ανθρώπων, για να βασιστούν και να παράγουν το δικό τους έργο, για να γίνουν οι προηγούμενοι των επόμενων, λειτουργώντας σαν γέφυρες μέσα στον χρόνο, αποτελώντας μια συνέχεια, δίνοντας την πρέπουσα σημασία στην ζωή, αλλιώς τίποτα δεν θα είχε αξία και νόημα.